De virtuele wereld: Verbindend of vervreemdend?

Jan Sierksma

Soms log ik in op mijn Facebookaccount zonder ook maar enig idee te hebben waarom ik dit eigenlijk doe. Ik scroll over het prikbord en neem vluchtig in me op wat iedereen aan het doen is. De levens van al mijn vierhonderdvijftig Facebookvrienden flitsen voorbij. Het lijkt wel alsof iedereen leuke, interessante of opzienbare dingen meemaakt en doet. Met nadruk schrijf ik ‘het lijkt’ bedenk ik me nu. Want als ik goed kijk is alles niet zo bijzonder, eerder doorsnee. Iemand laat zijn hond uit, sommige mensen vertellen wat ze eten, delen welke muziek ze aan het luisteren zijn of geven een uitgebreide beschrijving van de stemming waarin ze op dat moment verkeren.

Ik kijk nog eens goed. Foto’s, heel veel foto’s worden er geupload. Less is more geldt zeker niet voor dit medium. En waarom zou iedereen dit alles willen delen? Om een ander te kunnen laten zien wat je bezighoudt? Maar waarom zou iedereen dat van je willen weten? En dan maar hopen op veel ‘vind ik leukjes.’ Want dat is de manier waarop geplaatste foto’s, video’s, statusupdates of plaatsen waar je hebt ingecheckt gewaardeerd kunnen worden. Ik betrapte mezelf onlangs op het volgende. Terwijl ik in het prachtige Barcelona liep was ik al een statusupdate aan het bedenken. Schandalig eigenlijk, want er is toch niets belangrijker dan genieten van en leven in het moment?

Natuurlijk heeft deze ontwikkeling ook voordelen. Het platform kent een groot bereik, zorgt voor blijvende contacten op grote afstanden en geeft mensen het gevoel ertoe te doen. Facebook speelt op een prachtige manier in op onze kernbehoeftes. Iedereen wil gezien en gehoord worden of het gevoel hebben ergens bij te horen. Nu ik er langer over nadenk veronderstel ik dat er zelfs mensen zijn die hun zelfbeeld beïnvloed laten worden door het aantal ‘vind ik leukjes.’ Opmerkelijk hoe een virtuele wereld een plek in kan nemen in de realiteit. De mens van tegenwoordig heeft naast zijn eigen identiteit nu ook een internetidentiteit gekregen (of genomen?). Sommige mensen denken dat iemand zijn Facebookprofiel is. Maar volgens mij klopt dit niet. Een internetidentiteit is een (on)bewuste creatie van hoe we willen overkomen op onze medemens. Het is een selectie. Het zegt iets over wie je bent maar niet alles. Ook je online vrienden gaan naar de wc, hebben zo nu en dan een slecht humeur, beleven soms een saaie doorsnee dag, zijn weleens levensmoe of ervaren andere problemen. Dit besef is nodig, want ik zie de eerste sociale-mediapsychologen al opdoemen.

Onze internetidentiteit is een onderdeel van ons leven geworden en daarom hechten we er veel waarde aan om regelmatig te Facebooken. En waarom? Om op de hoogte te blijven van alle dingen die door al je vrienden worden gedaan. En om jezelf op een bepaalde manier te presenteren natuurlijk. Belde jij, toen je nog geen Facebook-account had, eerst ook al je vrienden op om te vertellen wat je ging eten?
Op de beginpagina van Facebook valt te lezen: ‘Blijf verbonden met al je vrienden over de hele wereld.’ Maar is dit medium echt uit op daadwerkelijke verbinding? Volgens mij heeft deze manier van communiceren namelijk ook een andere werking die meer op vervreemding begint te lijken. Wanneer ik op een feestje zit valt het me op hoe vaak iedereen op zijn smartphone kijkt. Want het is tegenwoordig heel normaal om tijdens een gesprek te multi-tasken. Ik gebruik nog liever de term multi-multi-tasken want we sms’en, whatsapp’en, pingen, twitteren, lezen en beantwoorden e-mails, maken foto’s, spelen spelletjes wordfeud met meerdere mensen tegelijk, lezen de krant, bekijken de weersvoorspellingen voor de volgende dag, plaatsen een nieuwe statusupdate (dat we het op datzelfde feestje heeeel gezellig hebben), lezen vervolgens nog even het nieuwsoverzicht op Facebook,  terwijl we in het gezelschap van anderen verkeren. En dit is zomaar een opsomming van activiteiten die de mens van tegenwoordig binnen een vijftal minuten kan doen. En dan tegelijkertijd ook nog een gewoon gesprek voeren? Meestal blijft dit erbij. Maar zijn mensen dan nog wel echt aanwezig? Indien mensen met hun aandacht bij dit soort zaken zijn tijdens een feestje of een bezoek aan de kroeg.

Het echte contact tussen mensen wordt alleen maar minder. We bivakkeren alsmaar vaker en langer in onze virtuele cocon. Helaas wel. In mijn beleving kan er niks op tegen een goed gesprek zittend naast elkaar in een smartphonevrijezone. Je kunt dan namelijk zien hoe iemand spreekt, de toon horen die aan woorden wordt gegeven, elkaars lichaamstaal inschatten, elkaars energie voelen en oprecht in elkaar geïnteresseerd zijn. Zonder allemaal afleidingen die je filters vervuilen en je aandacht doen afdwalen naar minder belangrijke zaken. Ik wil iedereen aanraden om veel ‘echt’ af te spreken met elkaar en dan (opr)echt naar elkaar te luisteren en met elkaar te spreken. Ervaar de essentie van het gesprek en maak iedereen bewust dat een virtuele wereld niet de realiteit is.

En ja, wat doe je dan als je in een opwelling je gedachten in een bestand hebt geschreven? Juist. Delen met jullie allen via Facebook. Want ook ik vind het leuk dat mijn woorden en leestekens een publiek hebben.

Advertisements

5 thoughts on “De virtuele wereld: Verbindend of vervreemdend?

  1. heide89 says:

    Ben het tot op de vierkante centimeter met je eens. Wat wel weer opvallend is, is dat het aantal pageviews op deze website enorm stijgt in de uren nadat ik deze heb gelinkt op Facebook. Volgens mij moeten we het hele sociale gebeuren niet vervangen door Facebook, maar het platform als een ondersteuning zien voor ons sociale leven. Afspraken maken, evenementen plannen, etc.

  2. Christina says:

    Hoi Jan Sierksma en andere lezenden,

    tot op zekere hoogte ben ik het wel met je stuk eens, vooral over het gedeelte van smartphone-gebruik tijdens gesprekken, wat me mateloos kan irriteren. Ik vraag me alleen af of het beeld dat je schetst misschien een beetje een extreme is. Als ik praktisch gezien kijk naar het leven met en zonder facebook, heb ik niet het gevoel dat ik meer vervreemd ben geraakt van de mensen waarmee ik vroeger al een band had, of dat nieuwe contacten minder hecht zijn. Ik heb alleen wel contact met meer mensen, waarbij het onvermijdelijk is dat een groot aantal van die contacten minder hecht zijn dan dat ik met echte vrienden heb. Daarbij wel toevoegende dat facebook een handige mediator is om toch eens af te spreken met die mensen.

    Op het moment dat facebook-tijd de tijd die normaal gesproken met vrienden besteed wordt gaat vervangen, vind ik zeker dat het gebruik gematigd zou moeten worden, en dat die persoon eens zou moeten gaan nadenken over of dat het waard is.

    • Jan Sierksma says:

      Ik kan me voorstellen dat je mijn geschetste beeld als een extreme ziet. Helaas is dit beeld met name ontstaan door mijn werkzaamheden als docent. Ik zie heel veel kinderen die leven op hun smartphone. De generaties die eraan komen hebben een hele andere werkelijkheid. Verontrustend.

      • Christina says:

        Aan de andere kant hebben wij ook al een hele andere werkelijkheid dan onze voorouders, die zonder fotocamera zijn opgegroeid. Ik heb ooit eens in een lezing gehoord van dat het opgroeien met dat soort apparaten in je bewustzijn integreert. Voorbeeld: voordat de film bestond zagen (volgens die meneer) mensen bij bijna-dood-ervaringen hun leven niet in filmvorm voor zich voorbij flitsen. Het effect wat sociale media op aankomende generaties heeft kan ik me ook zo proberen in te denken, zoals heel simpel gezegd gedachtes die lijken op tweets o.i.d. Het probleem hierbij zie ik niet in het bestaan van de sociale media, alswel de waarde die de maatschappij hecht aan zoveel mogelijk mensen kennen, en zoveel mogelijk contacten met iedereen hebben. Als je immers niks te doen hebt ben je minder cool (facebook kan dat benadrukken doordat je minder frequent leuke statusupdates hebt dan anderen, of minder vaak geliked wordt). Daarom denk ik dat extreem facebook-gebruik bij aankomende generaties eerder een symptoom is van verschillende waarden dan het eigenlijke probleem zelf. Nu is het alleen aan die generaties om te bepalen wat hen gelukkiger maakt. Daar kunnen oudere generaties wellicht een handje bij helpen.

  3. Marieke says:

    Gister ergerde ik mij ook nog aan een aantal mensen tijdens een concert van Selah Sue. Zodra de zangeres dicht bij het publiek kwam, gingen de mobieltjes de lucht in. Er werden foto’s en filmpjes gemaakt om ze vervolgens op Facebook te zetten. Gelukkig kon ik mijn ergernis opzij zetten en wél van het moment genieten! Kortom, ik kan me goed in je verhaal vinden.

En wat denk jij?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Advertisements
%d bloggers like this: