Een ode aan het menselijk brein

De messen zijn geslepen, de tactieken uitgedacht. Een drie maanden durend trainingskamp heeft de spelers de gewenste topvorm gebracht voor dit WK. Uitvoerige analyses van de tegenstander moeten elke vorm van verrassing elimineren. Alle voorbereidingen zijn getroffen. Het komt nu aan op de uitvoering.

In cafés over de hele wereld zitten de mensen klaar. De kranten staan vol van de komende ontmoeting. Hoe hebben de spelers geslapen? Wat hebben ze ontbeten? Wat doen ze tussen de wedstrijden door ter ontspanning? Van de persconferenties wordt men niet veel wijzer. De spelers grossieren in dooddoeners. Als er al een antwoord komt dat niet in de lijn der verwachtingen ligt, is het om de tegenstander op het verkeerde been te zetten.

De grote vraag is: kan de wereldkampioen worden onttroond? Een echte favoriet is op voorhand niet aan te wijzen. De titelverdediger is ervaren, kan vertrouwen putten uit een beter onderling resultaat (6-3) en wordt gesteund door een laaiend enthousiast thuispubliek. De uitdager is jong en fris, staat hoger op de wereldranglijst en is bezig aan een briljante zegereeks van toernooien.

De kunst is niet alleen het presteren tijdens de wedstrijden zelf. Het is ook het omgaan met de druk. Het verdelen van je aandacht. Goede voorbereidingen treffen. Je afsluiten van de buitenwereld. Van de schreeuwende supporters buiten het hotel, van de vervelende vragen van opdringerige journalisten, van de mindgames van je tegenstander…

Team Noorwegen heeft het daar in het begin lastig mee. De eerste keer op een WK, in het land van de tegenstander nog wel. Een klassieke uitwedstrijd. Je voelt de spanning. Je voelt de mensen voor de buis naar je kijken. Er wordt op je gelet. Op hoe je je handen plaatst, op hoe je je wenkbrauwen fronst. Houd dan nog maar eens je concentratie vast. Bovendien zijn de verwachtingen hoog. Heel Noorwegen verwacht een overwinning. Landen op vliegveld Oslo zonder WK-titel is af te raden.

Maar verliezen in eigen land ook. Verliezen van een jonkie. Verliezen van een WK-debutant. Verliezen terwijl de hele natie meekijkt. Een toeschouwer in één van de vele cafés die de wedstrijden live uitzenden verwoordt het mooi: “een nederlaag van de regerend wereldkampioen kan je vergelijken met het instorten van een mooi gebouw. Of met een boom die wordt geveld”.

Teamgenoten hebben geholpen bij de voorbereidingen. Het trainingskamp moest worden belegd, er moest een goed hotel worden geboekt, afspraken met de pers moesten worden ingepland en het contact met sponsoren moest worden onderhouden. Vier assistenten gingen over het spelletje zelf: het uitdenken van strategieën, het voorbereiden op verrassingen uit het vijandelijke kamp, het analyseren van de gespeelde partijen.

Nu komt het op de spelers zelf aan. Man tegen man. Wit tegen zwart. Zes keer winnen en je bent wereldkampioen. De spelers beseffen dat. De eerste vier partijen is het schaken. Voorzichtig beginnen. Afwachten. De tegenstander tot fouten dwingen. Het bekende ‘tikkie terug’ is leidend. Gevolg: vier remises. Wie neemt het initiatief? Wie durft de tegenstander terug te dringen? Wie weet zoveel pressie te zetten dat het voor de opponent allemaal niet meer te behapstukken is?

Het antwoord is: Magnus Carlsen. Hij is niet de man van de minutieus opgezette openingsstelling, van het vooraf uitdenken van het complete wedstrijdplan. Carlsen improviseert, Carlsen fantaseert, Carlsen verrast en Carlsen ontregelt. Vishy, de bijnaam van tegenstander Viswanathan Anand, is in dit geval toepasselijk. Hij spartelt. Heeft geen antwoord op de dadendrang van de Noor. Alle voorbereidingen waren in orde, maar Carlsen baant zich er een weg doorheen. Hij speelt een type spel waarop je je niet kúnt voorbereiden.

En zo kan het gebeuren dat Vishy wordt verslagen, na vier wereldtitels in de afgelopen zes jaar. In zijn eigen land, in zijn eigen geboorteplaats. Onder toeziend oog van honderden miljoenen Indiase schaakfans. Cricket en schaken, daar draait het om in India. En het pijnlijke is: deze nederlaag staat niet op zichzelf. Het is het begin van een tijdperk. De 22-jarige Noor, die al op zijn 13e grootmeester werd, heeft met deze overwinning een nieuwe periode ingeluid. Een periode van Noorse dominantie, waarin geen plaats is voor welk ander land dan ook. Waar de boom Anand is geveld, wortelt de boom Carlsen zich steeds vaster in de grond.

Het mooie van schaken is: er bestaat geen balletje binnenkant paal. Geluk en pech zijn begrippen die niet in het schaakvocabulaire voorkomen. Elke partij is volkomen transparant. Geen dobbelstenen, geen kanskaarten, alleen de gedachten en tactieken van beide spelers. Wie het verst vooruit denkt, wint. Punt.

Hans Böhm, schaakanalyticus voor de NOS, onderschrijft in het radioprogramma Langs de Lijn de klasse van Carlsen, of eigenlijk de klasse van de schaaksport in het algemeen. “Computers kunnen 200 miljoen mogelijkheden per minuut berekenen. Toch gaat het menselijk brein daar overheen.” Het menselijk brein heeft iets wat computers niet hebben: creativiteit.

Dat de spelers worden onderworpen aan een heuse dopingcontrole, vindt Böhm maar niks. “Van doping ga je niet beter schaken. Als je een jointje neemt, zit je alleen maar naar zo’n paard te staren. Mooi beest. Maar tot een betere zet zal niet leiden.” Hij heeft gelijk. Schaken is een denksport. Wie een schaakpartij op WK-niveau analyseert, komt tot de conclusie dat er oneindig ver vooruit wordt gedacht, geteld en gerekend. De hoogbegaafde spelers kennen duizenden openingsstellingen, vaak met de spelers die hem toepasten, de plaats van handeling en de datum erbij.

Schaken is een ode aan het menselijk brein.

Advertisements

One thought on “Een ode aan het menselijk brein

  1. And we firmly believe that it should remain that way.

    Only a very long years in fact, I wish you all.
    I encourage it to what we see totally unrealistic goals you
    know it took about two thirds, so that will lead to greater than your lawsuit loan or lawsuit settlement funding, the people already here.

En wat denk jij?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Advertisements
%d bloggers like this: