Bestaat er zoiets als een waarheid?

Stel je voor dat Pinokkio zegt: “mijn neus gaat nu groeien”. Gaat zijn neus dan groeien? Het is een paradox waar je niet uitkomt. Als hij met die uitspraak de waarheid spreekt, zou zijn neus moeten gaan groeien. Maar hij spreekt de waarheid, en zijn neus groeit alleen als hij liegt. Wat als hij liegt? Dan zou zijn neus moeten gaan groeien. Maar als dat gebeurt, liegt hij kennelijk helemaal niet. Zijn neus groeit namelijk en dat is wat hij zei.

De Kretenzische filosoof Epimenides introduceerde dit type paradox door te stellen dat alle Kretenzers leugenaars zijn. Ook daar kom je niet uit. Liegt hij nou, of niet?

“Er bestaat niet zoiets als één waarheid”, hoorde ik afgelopen zondag iemand zeggen. Volgens dezelfde persoon heeft iedereen recht op zijn of haar mening en kan je daarom discussiëren tot je een ons weegt: het is en blijft de mening van die persoon.

Ik denk dat de meeste mensen het hier mee eens zullen zijn. De een houdt van haring en de ander niet. De een stemt SP en de ander VVD. Is het beter om van haring te houden en VVD te stemmen dan niet van haring te houden en SP te stemmen? Natuurlijk niet.

Maar wat nou als de haring mijdende SP-stemmer nog nooit haring heeft geproefd (maar bij voorbaat al bedankt) en op SP stemt omdat Roemer wat meer humor in de politiek brengt, terwijl de VVD stemmende haringeter een visboer is met jarenlange ervaring in de politiek, die na zeer zorgvuldig inlezen, discussiëren, debatteren en wikken en wegen tot zijn politieke voorkeur is gekomen?

Haring eten is niet beter dan haring laten staan. Wel of niet van haring houden is puur smaak. Bovendien betekent het niet dat de VVD een betere partij is dan de SP, alleen maar omdat een fictieve visboer zijn keuze voor de VVD zorgvuldig heeft gemaakt. Wel kun je zeggen dat de haring etende VVD-stemmer zijn keuze beter kan onderbouwen.

Stel dat er een nieuwe politieke partij wordt opgericht: Partij voor Gevechtsvliegtuigen, kortweg PvGv. De partij maakt plannen bekend om het beschikbare budget voor zorg en onderwijs te halveren en al het vrijgekomen geld te investeren in gevechtsvliegtuigen. We kunnen er naar schatting zo’n vijftienhonderd JSF’s voor bouwen! Super toch?

Je zit op een verjaardag en de oom van je vriend(in) vertelt dat hij op de PvGv gaat stemmen. Jij bent het daar absoluut niet mee eens. In de zorg en het onderwijs kunnen ze het geld ontzettend goed gebruiken, terwijl die vijftienhonderd gevechtsvliegtuigen in jouw ogen geldverspilling zijn. Lukt het je nu om de oom te respecteren om zijn mening? Lukt het je om te denken ‘ik ben het niet met hem eens, maar goed, het is zijn mening en daar heeft hij recht op’?

Laten we zeggen dat je er in ieder geval een zware kluif aan hebt. Is de ene mening dan echt niet beter dan de andere? Bestaat er dan echt niet zoiets als een waarheid? Volgens mij is het ventileren van de mening ‘er bestaat niet zoiets als één waarheid’ ook het aannemen van een waarheid. Iets als de pot verwijt de ketel dat ie zwart kijkt. En iets als de coherentietheorie.

Even iets anders: de ene dag ga je uit eten in De Librije in Zwolle, een restaurant met drie Michelinsterren. De andere dag haal je een patatje oorlog en een kaassoufflé bij de Febo. Achteraf denk je: bij de Febo heb ik lekkerder gegeten.

Dat kan. Jouw smaak is kennelijk meer ingesteld op de Febohap. Maar waar heeft De Librije dan die drie Michelinsterren aan verdiend? Die sterren worden vooral gebaseerd op de kwaliteit van het eten. Is het restaurant dan volledig afhankelijk van de smaak van de beoordelaar(s)? En zou de FEBO een Michelinster kunnen verdienen als een beoordelaar daar echt een ontzettend lekkere bamihap zou hebben gegeten?

Een ander voorbeeld. Je ene buurvrouw kleedt zich altijd heel hip. Althans, dat is jouw mening. De kleuren sluiten op elkaar aan, de pasvormen zijn goed gekozen en haar lichamelijke tekortkomingen worden zorgvuldig gecamoufleerd. Je andere buurvrouw probeert er ook goed uit te zien, maar jij vindt haar kledingstijl maar niks. Ze draagt een te strakke witte driekwartsbroek, een paar witte sokken in Jezus-sandalen en een veel te grote, zelfgebreide trui.

Kan je hier puur spreken van een mening? Of ziet de eerstgenoemde buurvrouw er gewoon beter gekleed uit? Bestaat er in de modewereld zoiets als een ‘waarheid’ qua kledingstijl? Is de ene buurvrouw aantoonbaar modieuzer dan de andere?

Een voorbeeldje uit de muziekwereld dan. Pink Floyd staat erom bekend dat ze tijden kunnen sleutelen aan een nummer, met als doel de perfectie te benaderen. Voor veel muziekliefhebbers is dat ook gebeurd. De nummers zitten uitstekend in elkaar en de zang is loepzuiver.

Laten we Pink Floyd afzetten tegen De Jeugd van Tegenwoordig, een populaire Nederlandse band. In een documentaire over de vier hiphopartiesten gaf zanger Faberyayo aan dat hij een nummer soms in tien minuten schrijft. Tijdens de meeste optredens zijn de bandleden erg dronken en soms ook nog wel een beetje stoned.

Toch luister ik niet liever naar Pink Floyd dan naar de JVT. Het hangt puur van mijn gemoedstoestand af. Mijn smaak neigt niet naar een van beiden. Maar betekent dat, dat je niet kunt stellen dat Pink Floyd aantoonbaar betere muziek maakt dan De Jeugd? Volgens mij is Pink Floyd wél aantoonbaar beter, ook al zet ik het niet liever op dan de Jeugd van Tegenwoordig.

Kan je dan zeggen dat Pink Floyd beter is dan De Jeugd omdat ze meer albums hebben verkocht? Dat lijkt me ook niet. De VVD kreeg tijdens de afgelopen verkiezingen meer stemmen dan de SP. Dat wil nog niet zeggen dat de VVD een betere partij is. De oplage van De Telegraaf is veel hoger dan die van De Volkskrant. Dat maakt het nog geen betere krant.

Een laatste voorbeeldje. De meeste voetbalteams spelen in een 4-3-3-formatie, dus met vier verdedigers, drie middenvelders en drie aanvallers. Wat nou als er een trainer is, die 1-2-7 wil gaan spelen? Dus met zeven aanvallers? Iedereen weet dat dat niet gaat werken. Verdedigend word je overlopen en jouw aanvallers lopen elkaar in de weg.

Maar wat nou als hij van mening is dat dit toch écht beter is? Kun je dan als speler zeggen: ‘tja, ik denk er anders over, maar ik respecteer zijn mening en ga het zo goed mogelijk uitvoeren’? Persoonlijk zou ik daar moeite mee hebben. Met 4-3-3 heb je volgens mij veel meer kans op de overwinning dan met 1-2-7.

Dat ik overdreven voorbeelden aanstip, dat klopt. Dat iedereen recht heeft op een mening ook. Maar dat dat zou betekenen dat er niet zoiets bestaat als één waarheid, daar ben ik nog niet zo zeker van. En ik ben niet de enige. Wie weet is de ene mening wel degelijk beter (meer richting dé waarheid) dan de andere mening.

Als ik binnenkort op een verjaardag een slecht geklede, haring weigerende, op de PvGv-stemmende Jeugd van Tegenwoordig-fan tref, dan is er naar mijn mening in ieder geval maar één waarheid: ontlopen die man.

2 thoughts on “Bestaat er zoiets als een waarheid?

  1. willem says:

    Beste Marco, als er maar 1 waarheid is, waarom zouden we dat dan niet allemaal weten.
    Dan zou er ook niets meer te raden of te ontdekken zijn.
    Iedereen heeft zijn eigen waarheid, en dat iets beter werkt,.. zoals je voetbal opstelling, maakt het niet meer waar voor de gene die in de alternatieve opstelling gelooft.
    De manier waarop je er naar kijkt is de manier hoe je het ervaart, het glas is niet half vol of half leeg, het is is half vol en half leeg.
    Als iets beter is, hangt puur van de persoonlijke voorkeur of zienswijze af en dat is bij ieder persoon verschillend.
    De ene keer zien 50 mensen het links en 50 mensen het rechts, de andere keer met jou opstelling bijvoorbeeld, zien 99 mensen het links en 1 rechts, dat maakt die ene rechtse zijn zienswijze niet minder waar, althans niet voor hem, zijn waarheid is het zelfde, tot zijn bewustzijn hem verder laat zien.
    Iets is niet beter of slechter, je kan wel iets beter of slechter vinden.
    De waarheid is maar subjectief binnen je eigen waarneming, je komt uiteindelijk uit bij dat alles 1 is, dat is de uiteindelijke waarheid en dat alles een manifestatie is van het ene, het zelf, de schepper, de creator, de creatie, god. Je kan hem in alles zien, maar ook in alles zoeken, het hangt van jouw bewustzijn af wat je waarneemt en hoe je het interpreteer.
    We creeren kaders om ergens aan vast te houden en we zien het als de waarheid, in werkelijkheid zijn de kaders die er zijn enkel door ons zelf opgeworpen en niets staat vast, alles is subjectief binnen je eigen waarneming.

    groeten Willem

  2. Fred says:

    Bij het vormen van onze “waarheid”, nemen we eerdere ervaringen mee en daarnaast bekijken we zelden dezelfde aspecten.
    Vandaar andere meningen. Het doel van Pink Floyd is iets met diepgang
    creeëren, waar je elke keer nieuwe zaken aan ontdekt. Zoek je diepgang dan spreekt die muziek je aan.
    Zoek je vermaak met ritmische simpelheid, dan is de JvT op dat moment een betere optie.
    Geen van beide is beter.

    Een uitgesproken mening is vaak een mes op tafel. Beter is, aftasten van voor en tegen.
    Er zaten 2 bekende Belgische politici aan tafel, met tegengestelde meningen.
    De controverse zou mooie TV maken dacht men.
    In Nederland hadden ze als kemphanen aan elkaars veren gescheurd.
    De Belgen echter, zochten niet naar verschillen want die waren enorm, maar naar aspecten waar ze elkaar vonden. Ik vond het een aangename wending. Stel je voor als WIlders dat zou doen.

    Trainer.
    Iemand zei tegen Johan Cuiyff, jullie keeper is klein, je laatste man en voorstopper ontbreken, hoe ga je hun gevaarlijke corners voorkomen.
    Antwoord: dan moeten we geen corners weggeven, hij liet zijn backs diep spelen, waardoor de vleugels van Celtic tot verdedigend werk werden gedwongen en geen voorzetten konden geven. Bekend is dat een club met vleugels meer corners krijgt, wat gebeurde er dus? Celtic kreeg geen enkele corner, Barca was simpel door.

    De vraagsteller ging uit van Angst, Cruiyff van kracht. Verschillende aspecten.

    Groet Fred

En wat denk jij?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: