Jan-Joost van Gangelen, de bijtende hond

Het was een boeiend duel.

In de linkerhoek de stoere primadonna Graziano Pellè. Weer gescoord, weer niet gewonnen. Dat stelletje prutsers daar achterin kon die pot weer eens niet dichthouden, zal hij hebben gedacht. Daar stond hij, naast Jan-Joost, als een kind dat aan zijn arm wordt meegesleurd om excuses te maken aan de buurvrouw.

In de andere hoek de quasi-sympathieke Jan-Joost van Gangelen. Vol vertrouwen. Interviews lopen goed, gewaardeerd presentator, goed gekleed, grapje hier en daar. Alles onder controle. Jan-Joost knalt meteen het beeld in met een flinke rechtse. “It was an all-or-nothing-game, and it became nothing. It didn’t have the real passion, the mentality that I would have expected.”

“You can come to the training”, zegt Pellè.

“I will, if you invite me. Can you imagine the people here would have expected more, more like a killing mentality?”, vervolgt JJ.

Wat zal hij hier hebben gedacht? Dat hij als Speciaal Vertegenwoordiger Van Het Teleurgestelde Legioen de vedette even aan de tand moest gaan voelen over mentaliteit, hét stokpaardje in Rotterdam?

“Which team do you support?”, vraagt Pellè. “I think you support Ajax. You have an Ajax-face.”

JJ gaat niet knock-out. Integendeel. Hij laat zien een grote meneer te zijn en zich niet zomaar van de wijs te laten brengen door zo’n over het paard getilde voetbalvedette. Hij stoot terug. “I think it is a big disappointment that you talk to me that way.”

En… JJ komt als winnaar uit de strijd.

Pellè is de gebeten hond. Niet geheel onterecht. Dat Pellè wel een cursus anger management kan gebruiken, daar is iedereen het wel over eens. Dat hij een slecht verliezer is ook. En dat hij als aanvoerder van één van de grootste clubs van Nederland een volledig verkeerd uithangbord is voor de jeugd, daar kun je niet omheen.

Maar wordt de rol van Jan-Joost van Gangelen niet onderbelicht? En de rol van de sportjournalistiek in het algemeen?

Is het de taak van de interviewer om meteen na de wedstrijd de mentaliteit van het verliezende team in twijfel te trekken? Moet de interviewer laten zien dat er met hem niet te sollen valt? En moet hij of zij zorgen voor zo interessant mogelijke televisie?

Ik vind van niet.

Interviews tussen voetballer (of trainer) en journalist worden met de week tenenkrommender. De voetballer zegt niets, dat klopt. (Hij is niet bezig met andere clubs en de teamprestatie is belangrijker dan zijn driedubbele hattrick van vandaag.) Maar wat is het alternatief? Elk eerlijk antwoord staat met grote letters op de voorpagina. Bovendien wordt een voetballer die eenmaal iets loslaat (Sjaak Polak, Theo Janssen, Graziano Pellè) daarna om de haverklap voor die microfoon getrokken.

Volgens mij ligt de oplossing aan de kant van de sportjournalistiek. Zou Van Gangelen ook iets voetbalinhoudelijks kunnen vragen? Hoe Pellè de wedstrijd beleefd heeft bijvoorbeeld? Of de 1-1 vlak voor rust volgens hem het breekpunt van de wedstrijd was? Of dit Ajax te verslaan was geweest? Waar voor Feyenoord de grootste winst te halen valt, om de voorronde van de Champions League te kunnen bereiken?

Maar nee. Er was simpelweg een gebrek aan winnaarsmentaliteit, aan passie.

De verslaggever voelt zich geroepen de topsporter eens even aan de tand gaan voelen voor de wanprestatie die zijn team net heeft geleverd. Van Gangelen probeert interessante televisie te maken. Daarvoor gebruikt hij een suggestieve vraagstelling, een aanval op een vedette in opspraak. Stemmingmakerij, in plaats van inhoudelijke journalistiek.

En met succes. Het filmpje wordt goed bekeken en het optreden van Pellè wordt veroordeeld.

De boosdoener is overigens niet alleen Van Gangelen. Met FOX en RTL7 hebben twee van de drie grootste televisieplatforms die voetbal uitzenden een populistische insteek. De waan van de dag regeert. Na FC Barcelona-thuis is Ajax een wereldploeg, na Salzburg-thuis kan het elftal er ineens he-le-maal niets meer van. Alleen de NOS weet zich te onttrekken aan deze op sensatie gebaseerde manier van televisiemaken.

Zo erg is het overigens niet, zulke pers. Om Voetbal International kan je als voetballiefhebber ontzettend lachen. Het probleem is alleen dat deze journalistieke invalshoek ‘normaal’ is geworden. Van Gangelen zegt dat zelfs in het interview met Pellè: “I ask where the mentality is, that’s a normal question in football.”

Hij zegt dat echt. “Ik vraag waar de mentaliteit is. Dat is een normale vraag in voetbal.” Dat is geen normale vraag in voetbal, het is een normale vraag gaan lijken.

Als een team duidelijk op inzet is afgetroefd, en niet meer omschakelde, zou je als interviewer eens op de mentaliteit kunnen inhaken. Maar na een nipt verloren Klassieker? Een wedstrijd vol met belangen, passie, strijd, en met een gelukkige winnaar?

Het interview met FC Twente-trainer Michel Jansen na de 2-0 overwinning op Vitesse is ook zo’n voorbeeld. Het vraaggesprek duurde zes minuten. De eerste twee daarvan waren interessant; die gingen namelijk over voetbal. De vier die volgden niet. Drie minuten lang gezwam over het handgebaartje van Luc Castaignos en het weigeren van een interview. En een minuut lang het jullie-kunnen-nu-echt-niet-meer-ontkennen-voor-de-titel-te-gaan-spelletje.

Voetbalinhoudelijk bleef het stil. Hoe Gutierrez als defensieve middenvelder het spel van achteren naar voren verplaatst kwam niet aan de orde. Of de vondst om Quincy Promes als buitenspeler te posteren, terwijl het van origine een pure nummer 10 is. Of de rol van doelman Marsman in de opbouw van de Tukkers, met zijn overzicht en uitstekende inspeelpass.

De interviewster komt eindelijk bij het relevante deel van het interview. “Je voelde het waarschijnlijk al aankomen… Luc Castaignos. Zag je zijn reactie na zijn doelpunt?”, vraagt ze, om er vervolgens nog drie minuten lang op door te zeuren.

Want het is toch belachelijk dat zo’n duurbetaalde prof niet tegen kritiek kan? En dat hij niet voor de camera’s wil verschijnen?

Begrijp me goed, ook ik vind dat maar niks. Laat hem lekker uitbundig juichen na een doelpunt, bij voorkeur door zijn shirt uit te trekken, een driedubbele flikflak te maken, de tribune op te rennen, een biertje uit de handen van een supporter te grissen en die in een keer achter over te slaan, met ergens tussendoor een aantal van die heerlijke Marco-van-Basten-vreugdesprongetjes.

Maar moeten we daar elke keer de schijnwerpers op richten? Kunnen we het niet íéts meer over zijn spel hebben? Die twee geweldige passes waarmee hij Tadic alleen voor de keeper zetten? Of dat doelpunt, die hij met een enorme precisie tussen de keeper en de verste paal mikte?

Ook het einde van het interview mocht er zijn: “Tot slot, mogen we dan toch nog heel plagerig de conclusie trekken dat jullie weer meedoen om de titel, dat jullie nog meedoen om de titel?”. Het woordje ‘we’ verraadt een hoop.

Van mij hoeven voetballers echt niet met de mantel der liefde worden bedekt. Als Pellè een ruit intrapt van een dug-out mag hij daarover uiteraard stevig aan de tand worden gevoeld. En die handgebaartjes van Castaignos moeten zeker niet onbesproken blijven.

Maar het zou mooi zijn als de focus een klein beetje zou verschuiven, van de populistische invalshoek naar voetbalinhoudelijke kwaliteitsjournalistiek. De journalistiek als doorgeefluik, zoals Louis van Gaal voorstelde, lijkt me wat te veel van het goede. Maar de waarheid ligt zeker ergens in het midden.

5 thoughts on “Jan-Joost van Gangelen, de bijtende hond

  1. willem says:

    Dit heb je mooi objectief benaderd, ik denk dat je voor zingeving en rationaliteit het niet echt in het spektakel rond en om voetbal vindt, teveel meningen en af en toe worden die meningen gezamenlijk en wordt het een hetze.
    Het heeft ermee te maken dat we allemaal zoeken in het leven, ook Pelle en ook JJvG, zo is het leven..

  2. Roelof says:

    Ik ben het met je conclusie eens.

    Maar vergeet niet. Een journalist is weliswaar geen doorgeefluik, maar wel een vertegenwoordiger van zijn publiek. Ik heb de wedstrijd niet helemaal gezien, maar als de houding slap was en je dat merkt aan het publiek, dan moet je die vraag stellen.

    JJ maakte de klassieke fout door er meteen in te batsen. Vooral meteen na een wedstrijd kan het veel beter werken om open te beginnen en daarna specifieker.

    Is het de taak van de interviewer om meteen na de wedstrijd de mentaliteit van het verliezende team in twijfel te trekken? Ja

    Moet de interviewer laten zien dat er met hem niet te sollen valt? Niet per se, maar je moet niet over je heen laten lopen. Ik was weggelopen.

    En moet hij of zij zorgen voor zo interessant mogelijke televisie? Ja. Bij de commerciele zeker.
    Het is alleen de vraag hoe je dat doet, zonder dat het populistisch of Boulevard-televisie wordt.

    Als Castaignos na een goal zijn vinger op zijn mond legt, praat het publiek daar over. Waarom deed ie dat? Wat wilde ie daar mee zeggen? Is dat niet wat overdreven? Als Castaignos drie goals had gemaakt en verder niks bijzonders deed, dan wil het publiek weten hoe het is om een hattrick te maken? Waar heeft ie dit aan te danken? Hoe kan het dat het vandaag zo goed ging?
    De oorzaak ligt toch vaak bij het verhaal zelf. In dit geval veroorzaakt Pelle zijn eigen verhaal. Elleboog, alles kort en klein slaan na Twente.

    Ik vond de openingsvraag van JJ ook niet zo sterk. Maar in de nek hijgende pers? Dan moet je naar Engeland gaan. Of kijk naar Duitsland. In Nederland kan het vast beter, maar sensatiezoekers zijn er weinig. Op de Boulevardjournalistiek na.

  3. Peter Jansen says:

    “Het was een wedstrijd met twee gezichten, in de eerste helft controleren we maar scoren we helaas maar een keer. Het is jammer dat we dat verschil niet in meer doelpunten uit konden drukken. We vonden de vrije man goed en speelden de bal makkelijk rond. Wij hebben zowel FC Utrecht als het publiek na de rust heel snel weer energie gegeven. Bij dat snelle tegendoelpunt werden we verrast en dat mag natuurlijk niet gebeuren. Na de gelijkmaker veranderde de wedstrijd niet echt qua spel, we speelden alleen iets te snel de lange bal. Utrecht was in de tweede helft ook dreigend en had zomaar de winnende kunnen scoren.” — > 1000 views op een doorsnee zolderkamerwebsite, want geen enkele zin is geschikt voor een titel.

    “Drie minuten lang gezwam over het handgebaartje van Luc Castaignos en het weigeren van een interview” — > 10.000 views, prachtige quotes.

    Dat is het verschil en dat is ook de reden waarom traditionele media het steeds moeilijker hebben, er banen verdwijnen etcetera etcetera. Weet wat de bezoeker interesseert, maar dat beseffen de meeste doctorandusjournalistenantivoetbalwebsites nog steeds niet.

  4. Heide89 says:

    Bedankt voor de reacties. Zit zeker wat in.

    @Willem: Ik vind dat een journalistieke productie over spektakel (voetbal) niet per se spektakel hoeft te bieden, net zo goed als dat een journalistieke productie over iets serieus en ‘saais’ als politiek niet per se serieus en saai hoeft te zijn. Je kunt over de entertainment business die voetbal is zeker ook journalistiek kwalitatieve producties maken. Maar ik begrijp dat het wel in elkaar over loopt, dus het maakt het wel lastiger.

    @Roelof: Als JJvG écht denkt dat Feyenoord verloor wegens een gebrekkige mentaliteit, dan vind ik hem niet capabel als voetbaljournalist. Dan weet hij simpelweg te weinig van het spelletje. Als hij niet denkt dat het aan de mentaliteit ligt, maar er toch naar vraagt (en wel meteen, keihard, bij de eerste zin, tegenover een gefrustreerde prof), dan is hij aan het provoceren. En ook dan vind ik hem niet capabel als voetbaljournalist.

    Over dat laatste heb je gelijk, ik heb het zinnetje van ‘in de nek hijgende pers’ verwijderd. Dat is overdreven. In Engeland en Duitsland gaat het inderdaad verder, maar met bijvoorbeeld Match of the Day staat er ook absolute kwaliteitsjournalistiek tegenover. Die twee werelden worden goed gescheiden gehouden, waardoor je als kijker kan kiezen. In Nederland heb ik het idee dat mensen FOX soms zien als serieuze journalistiek, terwijl ze (enigszins verdekt) puur inzoomen op sensatie. (Zie interview Hélène Hendriks in VI –> ze kijkt voetbal op de loopband, omdat FOX wil dat ze er goed blijft uitzien.)

    @Peter Jansen: Dat is een oude discussie. Realisme versus idealisme. Een realist zal zijn journalistieke productie afstemmen op wat het publiek wil horen –> dat genereert meer ‘clicks’. Ik ben dan misschien te veel idealist. Ik wil een goede productie maken, en zie dan wel hoeveel het gelezen wordt. Als het goed is, is er vraag naar.

    Dat is sowieso een kip-en-ei-verhaal (ook @Roelof). Want willen mensen inderdaad alles weten over de handgebaartjes? Natuurlijk vragen ze zich dat af, maar om er nou 3 van de 6 minuten op door te vragen… Ze krijgen ook de kans niet echt om geïnteresseerd te raken in het échte voetbalverhaal, omdat er simpelweg zelden naar gevraagd wordt. Daarvoor missen de voetbaljournalisten ook vaak de échte voetbalkennis, denk ik. En dat vind ik wel eens jammer, al is het begrijpelijk.

    Wat ik nog even toe wil voegen: volgens mij is machtsafstand (power distance van Hofstede) ook relevant. Pellè komt uit Italië. Daar staat een voetballer op een voetstuk. In Nederland is de afstand van ‘het gewone volk’ tot ‘de bovenlaag’ (politici, voetballers, artiesten, topondernemers) erg klein. Ik wil niet beweren dat een grotere machtsafstand beter is, maar ik denk dat het voor Pellè wel even schrikken is (gezien zijn culturele achtergrond) dat hij wordt geïnterviewd door iemand die op minstens gelijke hoogte staat. (Als mens staat hij dat uiteraard ook, maar in de relatie interviewer-speler denk ik niet. Net als in de relatie tandarts-patiënt bijvoorbeeld.)

  5. […] van 2014 en kocht het Braziliaanse leger drones om in te zetten tijdens het aankomende WK. Denkeniswinnen.nl – Jan-Joost van Gangelen, de bijtende hond 3 maart […]

Leave a Reply to Heide89 Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: