Louis van Gaal, de docerende bondscoach

Stel, je hebt als trainer een talentvolle spits in huis; veel oog voor de diepte en dodelijk in de zestienmeter. Je speelt echter het liefst met een type-aanspeelpunt, een kapstok om het spel van het team aan op te hangen. Wat is dan wijsheid? De spits omturnen tot een balvaste spits, die het team beter laat voetballen? Of hem gebruiken zoals hij het beste rendeert, met veel loopacties in de diepte en minder in de bal?

Is het verstandig om uit te gaan van je ideale speelwijze, en daar de juiste spelers bij te zoeken? Of kun je beter eerst bekijken over welke spelers je de beschikking hebt, en zoek je daar vervolgens de ideale speelwijze bij?

Ruwweg zijn er twee typen trainers. Enerzijds de docent; de idealist, de belerende, theoretische trainer, die een bepaald ideaalplaatje voor zich ziet en zijn spelers die manier van voetballen wil bijbrengen. De docent zal proberen zijn lopende spits om te vormen tot een aanspeelpunt.

Anderzijds is er de smeder; de realist, de improviserende, observerende trainer, die bekijkt wat voor vlees hij in de kuip heeft en daarop zijn keuzes baseert. Hij laat zijn spits vooral loopacties in de diepte maken, want daar ligt zijn kracht.

De laatste twee bondscoaches van het Nederlands Elftal zijn hierin tegenpolen. In elke coach schuilt zowel iets van een docent als van een smeder, maar bij Van Gaal en Van Marwijk is het verschil aanzienlijk.

Van Gaal is de docent, die per positie uitgaat van een bepaald eisenpakket. Zijn uitspraak over Kenneth Vermeer spreekt daarbij boekdelen: “Vermeer is de keeper die het beste in mijn profielschets past. Helaas zit hij bij Ajax op de bank.” Wonderlijk, als je de prestaties van Jasper Cillessen dit seizoen afzet tegen die van de gepasseerde Vermeer. In twee gespeelde wedstrijden incasseerde Cillessen gemiddeld één doelpunt, Vermeer maar liefst drie.

De smeder Bert van Marwijk daarentegen begon zijn zoektocht naar het ideale Nederlands Elftal door te kijken naar de specifieke kwaliteiten en tekortkomingen van zijn elftal. Om de relatief zwakke verdedigingslinie te ondersteunen, koos hij voor een verdedigend blok met Mark van Bommel en Nigel de Jong.

Als clubtrainer heb je veel tijd om je bedoelingen over te brengen, omdat je bijna elke dag bij elkaar komt. Daarnaast kun je spelers aantrekken die in je ideaalplaatje passen. Een balvaste spits bijvoorbeeld, of een voetballende centrale verdediger, naast de mandekker die je al in huis hebt. Een smedende trainer is in het clubvoetbal niet per se beter dan een docerende trainer.

Maar het bondscoachschap is anders. Je hebt weinig tijd om er allerlei ingewikkelde patronen in te slijpen. Het is roeien met de riemen die je hebt. Om automatismen te ontwikkelen is het noodzakelijk om spelers langere tijd de kans te geven. Van Gaal ziet dat duidelijk anders; voor de positie onder de lat probeerde hij al vijf verschillende keepers uit in zijn tweede periode bij Oranje.

In het post-Alfons Arts-tijdperk bij Cambuur heb ik twee verschillende typen trainers aan het werk gezien; Henk de Jong en Dwight Lodeweges. De Jong is de smeder. Hij gaat altijd uit van de kwaliteiten van een speler, niet van de tekortkomingen. De Jong zoekt bijvoorbeeld niet per se twee voetballende centrale verdedigers, of juist twee pure mandekkers. Hij kijkt simpelweg naar welke spelers er voorhanden zijn en in welke vorm ze verkeren.

Lodeweges is meer de docerende trainer. In mijn eerste gesprek met hem tekende hij een groot vel papier vol met allerlei looplijnen. Hij gaf alvast een tipje van de tactische sluier die hij Cambuur wilde gaan aanmeten. Drie spitsen, een middenveld met de punt naar voren, een verzorgde opbouw van achteruit en veel diepgang vanuit het middenveld. Laatst zag ik een foto van Lodeweges. Hij zat met een notitieboekje aan een grote tafel, omringd door gebiologeerd toekijkende journalisten. Hij bracht ze wat tactische kennis bij.

Henk de Jong smeedde Cambuur vorig seizoen als interim-trainer tot een onverslaanbaar geheel, met de titel als gevolg. Spelers kwamen in hun kracht te voetballen en stegen boven zichzelf uit. Dwight Lodeweges doceert Cambuur nu naar handhaving in de Eredivisie. Alle afspraken zijn glashelder, zowel in balbezit als bij balbezit van de tegenstander.

De sleutel in het clubvoetbal ligt dan ook niet bij het type trainer. Zowel de vaste voetbalvisie en de sturende kracht van de docent als het improvisatievermogen van de smeder kunnen tot succes leiden. Het gaat om de uitvoering. De kracht van Cambuur ligt misschien wil in de complementaire combinatie van beide trainers.

Dit weekend kwam ook de smeder in Ronald Koeman naar boven. Hij gooide zijn elftal om, vanwege het missen van Pellè, het zware programma van Boëtius, maar vooral het veld in de Euroborg en de tactiek van FC Groningen, en ging een soort 3-5-2 spelen. “We hebben de spelers om dit systeem goed te kunnen spelen. Misschien gaan we dat wel vaker doen.”

In het clubvoetbal is er genoeg ruimte voor een trainer om het team als docent naar z’n hand te zetten. Maar als coach van het Nederlands Elftal is het idealisme van Louis van Gaal niet haalbaar. Hij krijgt simpelweg niet de tijd om zijn gehele voetbalvisie in de korte interlandperiodes op de spelers over te brengen.

Bovendien bemoeilijkt hij zijn eigen ambitie. Als je je team wilt laten spelen vanuit een vastomlijnde tactiek, dan lijkt zijn wisselende selectiebeleid me niet bevorderlijk. Waar spelers als Sneijder, Van der Vaart en Nigel de Jong soms niet eens werden opgeroepen, kregen bijvoorbeeld Viergever en Toornstra al een kans.

Louis van Gaal is een uitstekende clubtrainer, omdat hij daar de tijd heeft zijn spelbedoelingen om te zetten in automatismen binnen de lijnen. Bovendien kan hij doorselecteren en spelers aantrekken die in zijn visie passen. Bij Oranje is daar echter niet de tijd voor en de mogelijkheid toe. Hij zal er het beste van moeten maken met de beschikbare middelen.

Van Gaal probeert ook Sneijder een jasje aan te meten dat hem niet past. Onder Van Gaal moet hij niet alleen zijn teamgenoten bedienen met bruikbare ballen, hij moet ook sliden, bikkelen, tackelen en ploeteren. Dat deed hij onder Mourinho ook, maar bij Inter kreeg Mourinho de tijd om Sneijder om te vormen tot de gedisciplineerde speler die hij nodig had. Van Gaal krijgt Sneijder steeds een week onder zijn hoede. Het is te idealistisch om te denken een speler met zo’n staat van dienst, op zo’n leeftijd, te kunnen veranderen in de paar weken per jaar dat hij bij Oranje traint en speelt.

Strootman gaat het WK missen met een blessure, Van Persie is uit vorm en een hoop potentiële basisspelers presteren wisselvallig. Toch wordt het voor de bondscoach de hoogste tijd knopen te gaan doorhakken. Automatismen komen niet vanzelf. Voor de KNVB is dit hopelijk een leermoment. Stel een smedende trainer aan als bondscoach, geen docerende. Hiddink is dus een goede keuze.

Kan Henk de Jong het stokje mooi van hem overnemen… 😉

5 thoughts on “Louis van Gaal, de docerende bondscoach

  1. Fred says:

    Een docerende trainer maakt de filosofie heilig en creeert spelers zonder eigen initiatief.
    Ik heb ook het idee dat naast Lodeweges de kracht van Cambuur zit in de aanwezigheid van Henk de Jong en e.a.. Zo hoort het ook, ze vullen hem aan.
    Kijkend naar Cambuur zie ik op sommig vlak een v Gaal filosofie.
    Doch spelers hebben wel vrijheid bij Cambuur, gezien het zonder afspraken switchen van positie.
    Toch zie ik ook nadruk op taakuitoefenen, wat v Gaal ook uitdraagt.
    Oebele Schokker mocht weg, terwijl die juist als 1 vd weinigen een spits kan aanspelen.
    Op het middenveld lopen veel taakspelers terwijl de verdediging al dicht zit, een type Oebele ontbreekt zou aanvallend een bonus zijn.
    Dat Hemmen 7 goals maakt is een wonder, niet 1 goal uit een vloeiende pass.
    Als volgend seizoen dat punt verbeterd is alles mogelijk.

    Passes en voorzetten ontbreken, maar ik geniet van de passie van Cambuur.
    Dus kritiek op Lodeweges is mild, want de passie vergoed alles. Ik zie hem ook genieten. De sympathie van kenners voor Cambuur is ook zijn verdienste.

    Maar met Henk als hoofdtrainer, kan Cambuur over een tijd nog verder komen.
    Ik ben het eens, liefst geen docerende trainer.
    Maar dat Lodeweges een papiertje voltekent maakt dat van hem v Gaal? Nee toch?

    • Heide89 says:

      Dan vraag ik me toch af, hoe kom je bij al deze wijsheden?

      • Fred says:

        Observeren. 🙂
        Ik breng je niet de waarheid, gewoon een mening.

        Een docerende en smedende mix uit beider hoek is dat een optie?
        In zijn analyses citeert Henk nu ook meer het Zeister lesboek.
        Ben je niet met me eens dat ze elkaar goed aanvullen?

        Ik ben geen fan van Louis. Spelers moeten durven schitteren niet de coach.
        Van Gaal is een uiterste, zelfs Adriaanse kent nuances.
        Met Lodeweges speelt Cambuur volwassen nu. Maar de invloed van de J. op het team beviel ook en smaakt naar meer, voor later.

        Zijn het wijsheden? Dank daarvoor. 🙂
        Wijsheden bestaan tot ze vervangen worden, het staat je vrij de mijne te ontkrachten. Waar schiet ik mis? 🙂

        PS: compliment voor je onderwerp, interessant.

  2. Heide89 says:

    Laat ik er niet al te diep op ingaan en zeggen dat de invloed van Lodeweges zwaar wordt onderschat. Hij heeft met zijn pure voetbalkennis dit team echt aan het voetballen gekregen, iets dat door een gemiddelde voetbalkijker onmogelijk op waarde te schatten is.

    Je hebt een duidelijke mening en ik vraag me af of die mening genoeg onderbouwd kan zijn met alleen ‘observeren’. Misschien moet ik eraan wennen dat in Nederland iedereen een hele uitgesproken mening heeft die niet per se ergens op gebaseerd hoeft te zijn.

    Persoonlijk geloof ik in een waarheid. Wat Cambuur betreft: die heb ik niet in pacht. Die heeft niemand in pacht. Maar je kunt er wel naar streven die waarheid zoveel mogelijk te benaderen. Volgens mij speelt de invloed van Lodeweges, en nog meer die van Gerald van den Belt, een onderschatte rol.

    Op basis van je reacties vermoed ik dat je het hier niet helemaal mee eens zult zijn: https://denkeniswinnen.nl/2013/12/01/bestaat-er-zoiets-als-een-waarheid/. Ben wel benieuwd naar je mening erover!

  3. Fred says:

    Excuses voor mijn nederige bijdrage als deze site 1 richtingsverkeer dient te zijn.
    Ik wist niet dat het schrijven door de Goden in steen gebeiteld was. 🙂
    Of zou het zo zijn dat je pas weet of mijn mening onderbouwd is door die te toetsen?

    Je kent die trainers waarschijnlijk persoonlijk. Maar hoe het team voetbalt zegt meer over hun visie. Bij intake gesprekken hebben allen de droomvisie. In theorie sluitend, maar dan de praktijk. Die zie je als je het spel beoordeelt.

    Hoor Koeman op TV; dat Wenger tegen Bayern laf is!? Speelde Koeman niet tegen Groningen met 5 verdedigers en tegen Cambuur met Mathijssen als ouderwetse laatste man erachter? Perfecte presentatie van praatjes. Had jij erbij gezeten had je mischien gezegd ik ken Koeman. Op het veld zie ik de echte.

    De waarheid in voetbal is relatief; Ajax kampioen zonder spits, Barca, Feyenoord bijna ook met statische Pellè. In je stuk bleef je vaag, pas nu lees ik dat je Lodeweges hoog acht. Das mooi, ik ook.

    Cambuur staat goed positioneel, dat is, als je mij toestaat, mijn mening. Dat is Lodeweges.
    Ook in zijn tijd bij Zwolle stond Zwolle goed.
    Maar ik zie ook zaken die Henk, Sandor, Jan inbrachten nog steeds aanwezig zijn.
    Als trainer van PSV koos Lodeweges niet voor aanvallend voetbal. Ik kan ernaast zitten, maar zou dat aspect overgebleven uit het kampioensjaar kunnen zijn?
    Bijker, vd Laan en Droste die opstomen, switchen van posities, de keuze voor Nienhuis?

    Vd Belt, alles rond Cambuur maakt die club, ook Hampie en het koningsviertal. Zodra 1 kiest voor DKV, verbleekt in de annalen de inkt van diens naam. Emotioneel uitgewist, tot die tijd in goud geschreven, niet gebeiteld !

    Ik heb gereageerd op:
    https://denkeniswinnen.nl/2013/12/01/bestaat-er-zoiets-als-een-waarheid/

    Toevoeging:
    De filosoof zei: Waarheid is geen feit het moet steeds opnieuw getoetst worden.

Leave a Reply to Heide89 Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: