Data-analyse nog niet overgewaaid naar Nederland

In het verfilmde boek Moneyball wordt beschreven hoe de Oakland A’s ver boven verwachting presteerden in het Amerikaanse honkbal door statistieken op de juiste manier te gebruiken. De Engelse voetbalclubs Manchester City en Chelsea hebben tien tot twaalf data-analisten in dienst. Toch is het gebruik van statistieken nog niet echt naar Nederland overgewaaid. ,,Vergeleken met Amerikaanse sporten bevindt het Nederlandse voetbal zich nog in de oertijd.”

Tijs Rokers, die de afgelopen tweeënhalf jaar bij AZ, Heracles Almelo en FC Twente data-analyse toepaste, heeft een uitgesproken mening over data-analyse binnen het Nederlandse voetbal. ,,Clubs kunnen data-analyse zowel op het gebied van prestaties als financiën heel goed gebruiken, maar laten het links liggen. Tegelijkertijd besteden ze wel veel geld aan het salaris van de 23e selectiespeler. Dat vind ik onbegrijpelijk.”

Rokers vervolgt. ,,De meeste clubs kopen wel data in, maar hebben geen idee wat ze er precies mee kunnen. Dikke documenten liggen dan onaangetast op hun bureau. Ze missen een data-analist die uit alle gegevens de relevante data haalt en ze, in overleg met de voetbaltechnische mensen, praktisch toepasbaar maakt. In het uitdenken van de strategie voor de volgende wedstrijd bijvoorbeeld.”

Sander IJtsma, evenals Rokers schrijver van het statistische voetbalblog ‘De Zestien’ voor De Volkskrant, geeft een voorbeeld. ,,Neem bijvoorbeeld het geven van voorzetten. Dat wordt zwaar overschat. Eén op de tien voorzetten levert een doelkans op en daarvan gaat één op de vijf erin. Voor een doelpunt uit een voorzet heb je dus gemiddeld genomen vijftig pogingen nodig.”

Al die statistieken worden bijgehouden, gestructureerd en verkocht door bedrijven als Opta, Ortec en Infostrada. ,,In Egypte zitten een aantal mensen de hele wedstrijd te klikken om data te verzamelen”, legt IJtsma uit. ,,Wie de bal naar wie speelt, op welk deel van het veld dit gebeurt, hoeveel onderscheppingen een speler maakt… En dus ook hoeveel voorzetten er worden gegeven en uiteindelijk tot een doelpunt leiden.”

IJtsma wil overigens niet pleiten voor het uitbannen van de voorzet. ,,Voor de variatie kan het goed zijn om over de vleugels aan te vallen. Ik zou een trainer dan ook zeker niet adviseren om de voorzet te verbieden. Wel kunnen zulke statistieken de kijk op voetbal misschien enigszins doen verschuiven.”

Ook op het gebied van het transferbeleid kunnen clubs hun voordeel doen met statistieken, zegt Rokers. ,,In het aankoopbeleid bijvoorbeeld. Als je als topclub een spits zoekt, zijn er honderden potentiële kandidaten. Het is gekkenwerk om die allemaal te bekijken. Met statistieken kun je alle opties reduceren tot een shortlist. De vier of vijf spelers op die lijst kun je vervolgens uitvoerig gaan bekijken.”

Het bedrijf SciSports heeft zich daar volledig op toegelegd. Giels Brouwer, mede-eigenaar van het bedrijf: ,,Wij hebben een database gecreëerd met ruim driehonderdduizend voetballers erin. Clubs schakelen ons in voor geschikte spelers die aan bepaalde criteria dienen te voldoen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om positie, leeftijd, prijs en specifieke kwaliteiten. Wij geven vervolgens in een rapport een aantal goede opties weer.”

,,Het is te vergelijken met headhunting”, vervolgt Brouwer. ,,Als bedrijf ga je niet alle sollicitanten uitnodigen voor een gesprek. Je selecteert er een aantal en daaruit kies je vervolgens de meest geschikte kandidaat. Wij helpen clubs met het reduceren van de opties.”

,,Data zijn altijd slechts een middel en nooit een doel op zich. Subjectieve ervaringen, vakmanschap en fingerspitzengefühl blijven essentieel in het beslissingsproces. Het gaat erom het onderbuikgevoel aan te vullen data en het er niet door te vervangen.”, nuanceert Brouwer het gebruik van data.

IJtsma beaamt dat. ,,Het gaat om de wisselwerking tussen data-analist en trainer. Het is niet de bedoeling dat de analist op basis van data aan de trainer vertelt wat wijsheid is. Er moet een gesprek op gang komen. Met de juiste interactie kun je samen een heel eind komen.”

Ook IJtsma legt zich met zijn analyses deels toe op het aankoopbeleid van een club. ,,Maarten Martens was bij AZ een belangrijke speler. Maar als je puur naar de statistieken kijkt, heeft Soren Rieks van NEC vergelijkbare onderliggende cijfers. Door hem aan te trekken, zou AZ een gelijkwaardige vervanger in huis kunnen halen die waarschijnlijk minder kost. Sommige spelers worden simpelweg ondergewaardeerd door ze enkel met het blote oog te beoordelen.”

Ook in het verkoopbeleid kunnen statistieken clubs helpen, zegt Rokers. ,,Clubs als Twente en FC Groningen weten inmiddels dat het aantal tegendoelpunten een belangrijke voorspeller is van de eindklassering. Toch zijn middenvelders en spitsen veel duurder. Het is dus verstandig om je keepers en verdedigers het fundament van je elftal te laten vormen en je middenvelders en aanvallers te gebruiken als handelswaar.”

Alfred Finnbogason bijvoorbeeld. Naar verluidt kon de spits van SC Heerenveen in de winterstop voor tien miljoen euro naar Fulham. ,,Als data-analist zou je een model kunnen ontwikkelen dat de waarde van Finnbogason door de tijd heen zo nauwkeurig mogelijk benadert. Op die manier kan je een veel beter besluit nemen of het slim is om hem te verkopen of nog een halfjaar in de etalage te zetten. Nu gebeurde dat vooral op basis van onderbuikgevoelens.”

De toekomst van data-analyse in Nederland is ongewis. Rokers: ,,Het is wachten op een club die erin wil investeren. Voor twee ton heb je het beste van het beste op het gebied van data-analyse; alle beschikbare data, de nieuwste apparatuur en een hele bekwame data-analist. Voor sommige grote clubs is dat nog geen half procent van hun begroting. Maar je kunt het zo duur maken als je zelf wilt. Ook in een aantal uurtjes per week kan een data-analist al een hele hoop doen. Standaardsituaties in kaart brengen bijvoorbeeld. We gaan zien wat de toekomst brengt. Mijn beeld is dat over tien jaar niet alleen de meest talentvolle voetballers, maar ook de beest bekwame data-analisten bij de beste clubs terechtkomen.”

En wat denk jij?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: